Pick and Roll trong bóng rổ là gì? Cách chạy, đọc phòng thủ và xử lý đúng

Pick and Roll (PnR) là một pha phối hợp giữa người cầm bóng và người lên đặt screen. Một người dùng screen để thoát khỏi hậu vệ, người còn lại sau khi screen xong có thể roll vào trong, pop ra ngoài, slip sớm hoặc đặt lại screen tùy cách đối phương phòng thủ.

Pick and Roll không có nghĩa là cứ screen xong thì phải chuyền cho người roll. Nhiều lúc screen chỉ cần làm hàng thủ xáo trộn một chút là đủ. Một hậu vệ phải bước lên, một người khác phải chạy vào giúp, lúc đó khoảng trống có thể xuất hiện ở ngay người cầm bóng, ở roller hoặc ở một cầu thủ đứng ngoài.

5 bước để chạy Pick and Roll đúng

1.     Ball handler đưa hậu vệ tới gần vị trí screen.

2.     Screener lên đặt màn chắn đúng hướng để hậu vệ phải đổi đường chạy.

3.     Ball handler đi sát screen, không để hậu vệ chui qua khoảng trống ở giữa.

4.     Screener rời screen rồi chọn roll, pop, slip hoặc re-screen.

5.     Ball handler nhìn cách hàng thủ xử lý rồi quyết định tự đánh, chuyền vào trong hay đưa bóng ra ngoài.

Một screen không cần phải làm hậu vệ đứng khựng lại mới gọi là tốt. Chỉ cần khiến họ phải vòng xa hơn, chậm một nhịp hoặc xoay người lại, ball handler đã có thêm khoảng trống để chơi tiếp.

Cũng có những pha roller không hề nhận bóng nhưng screen vẫn làm đúng việc. Ví dụ, hậu vệ ở góc phải bỏ người chạy vào giúp, lúc đó bóng có thể được chuyền ra cho shooter. Trong tài liệu của WABC, on-ball screen cũng được xem là một cách mở đầu cho pha tấn công tiếp theo, chứ không nhất thiết phải kết thúc ngay sau màn chắn đầu tiên.

Pick, Roll, Short Roll, Pop, Slip và Re-screen khác nhau thế nào?

NBA dùng từ screen để chỉ một hành động hợp lệ giúp làm chậm hoặc cản đường đi của đối thủ tới vị trí họ muốn, miễn là người đặt screen không tạo ra va chạm trái luật.

Ball handler cần làm gì khi chạy Pick and Roll?

·        Đưa hậu vệ vào screen: có thể nhử sang hướng ngược lại trước rồi mới đổi hướng vào màn chắn.

·        Đi sát người đặt screen: nếu để khe quá rộng, hậu vệ có thể chui thẳng qua.

·        Vẫn phải có khả năng tự ghi điểm: nếu cứ cầm bóng là chỉ tìm roller, hàng thủ sẽ dễ đoán hơn.

·        Đừng dừng dribble quá sớm: còn dribble thì vẫn còn khả năng đổi hướng hoặc kéo thêm hậu vệ.

·        Đừng chỉ nhìn roller: nên nhìn cả những hậu vệ đang đứng phía sau và chuẩn bị vào giúp.

WABC hướng dẫn ball handler có thể tạo áp lực ở hướng ngược với screen trước. Khi hậu vệ đã nghiêng người hoặc dồn trọng tâm sang một phía, đổi hướng vào screen sẽ khiến họ khó bám lại hơn.

Không có một khoảng cách cố định bắt buộc ball handler phải cách screener bao nhiêu. Cứ nhìn đơn giản thế này: nếu hậu vệ có đủ chỗ để chạy qua giữa hai người, ball handler đang dùng screen quá xa.

Screener nên Roll, Pop, Slip hay Re-screen?

Trong tài liệu WABC, roll, pop và re-screen đều là những lựa chọn bình thường sau on-ball screen. Vì thế screener không cần cứ đặt screen xong là mặc định chạy thẳng vào rổ.

3 thứ cần chú ý khi đặt screen

1. Góc screen

Screen phải đặt vào đúng đường mà hậu vệ đang muốn đi. Nếu screener đứng lệch quá nhiều và hậu vệ vẫn chạy theo đường cũ mà gần như không bị ảnh hưởng, screen đó không giúp được bao nhiêu.

2. Timing

Screener không nên đứng chờ từ quá sớm, nhưng cũng không thể chạy tới quá muộn. Người đặt screen phải kịp đứng vào vị trí trước khi ball handler đi qua. Nếu vẫn đang di chuyển lúc xảy ra va chạm, nguy cơ bị thổi lỗi tấn công sẽ cao hơn.

3. Khoảng cách

Ball handler nên đi sát screen nhưng không cần cố tình va vào đồng đội. Chỉ cần đi đủ gần để hậu vệ không thể chen qua khe giữa hai người là được.

Nếu một screen khiến hậu vệ phải đi vòng lên trên, chui xuống dưới, đổi người hoặc gọi đồng đội ra giúp thì màn chắn đã làm được việc của nó. Còn nếu hậu vệ gần như không phải thay đổi gì, thường là góc screen hoặc thời điểm đặt screen chưa ổn.

Cách đọc hàng thủ sau screen

Khi vừa đi qua screen, ball handler không cần cố nhìn cả 5 hậu vệ cùng lúc. Trước tiên cứ nhìn lần lượt ba người gần tình huống nhất.

6.     Hậu vệ đang kèm ball handler: họ đi over, under, bị mắc screen hay đổi người?

7.     Hậu vệ của screener: họ đứng thấp, bước lên cao, switch hay cùng đồng đội ép bóng?

8.     Hậu vệ hỗ trợ gần nhất: ai đang bỏ người để chạy vào bảo vệ rổ hoặc chặn roller?

Hai hậu vệ đầu thường cho biết ball handler có thể tự đánh hay nên đưa bóng cho screener. Người thứ ba lại thường quyết định xem có nên chuyền bóng ra cánh hoặc góc sân hay không.

Ví dụ, hậu vệ đang đứng ở góc phải chạy vào trong để cản roller thì cầu thủ ở góc có thể được bỏ trống. Nếu một hậu vệ khác chạy xuống che người ở góc, lúc đó người đứng ở cánh lại có thể là người trống.

Khi nào Short Roll tạo ra thế 4 đấu 3?

Khi hai hậu vệ cùng dồn lên giữ ball handler, phía sau họ sẽ tạm thời thiếu người. Nếu ball handler chuyền được bóng qua lớp áp lực đầu tiên cho short roller, bên tấn công có thể có 4 người đánh với 3 hậu vệ.

Short roller lúc này không cần nhìn quá nhiều thứ cùng lúc. Người nên nhìn đầu tiên thường là hậu vệ đang đứng gần rổ.

·        Nếu hậu vệ vẫn đứng dưới rổ: có thể tìm người đang trống ở bên ngoài.

·        Nếu hậu vệ bước lên chặn short roller: phía sau họ thường sẽ có đường chuyền cho cutter hoặc người đứng ở góc.

·        Nếu không ai bước lên: short roller có thể tiếp tục đưa bóng vào trong.

High, Side và Spain Pick and Roll khác nhau ở đâu?

High Pick and Roll

High Pick and Roll thường bắt đầu ở khu vực phía trên vòng 3 điểm. Vì còn cách rổ khá xa nên ball handler có nhiều chỗ hơn để đổi hướng, pull-up hoặc đi vào trong. Screener cũng có khoảng trống rộng hơn để roll xuống.

Side Pick and Roll

Side Pick and Roll được chơi ở một bên sân. Vì một phía đã có đường biên nên ball handler không có nhiều hướng đi như ở giữa sân. Lúc này vị trí của người đứng ở góc rất quan trọng. Hậu vệ của cầu thủ đó phải chọn ở lại với shooter hay chạy vào giúp người đang phòng thủ roller.

Spain Pick and Roll

Spain Pick and Roll có 3 cầu thủ trực tiếp tham gia và 2 screen nối tiếp nhau. Người thứ nhất đặt screen cho ball handler rồi roll xuống. Người thứ ba tiếp tục đặt back screen vào hậu vệ đang theo roller, sau đó thường chạy ra ngoài.

Hàng thủ lúc đó phải xử lý nhiều việc gần như cùng lúc: giữ ball handler, theo roller và để ý người vừa đặt back screen. Chỉ cần một hậu vệ phản ứng chậm hoặc hai người hiểu nhau không giống nhau là có thể xuất hiện khoảng trống.

WABC cũng có nội dung riêng về góc screen, vị trí của những cầu thủ không cầm bóng và cách hàng thủ phía yếu tham gia vào Pick and Roll. Điều đó cho thấy ba cầu thủ còn lại trên sân cũng ảnh hưởng rất nhiều tới việc pha bóng có thoáng hay không.

Đứng vị trí thế nào để Pick and Roll có khoảng trống?

Pick and Roll bắt đầu từ hai cầu thủ, nhưng ba người còn lại đứng ở đâu cũng rất quan trọng. Nếu cả ba cùng đứng gần khu vực dưới rổ, hậu vệ có thể chạy vào giúp rồi quay lại người của mình khá dễ.

Nếu những cầu thủ không cầm bóng đứng rộng ra ở cánh và góc sân, hàng thủ sẽ phải kéo giãn theo. Khi một hậu vệ ở phía xa bóng chạy vào trong để cản roller, hành động đó thường được gọi là tag.

Lúc thấy hậu vệ tag roller, ball handler không nhất thiết phải cố chuyền vào trong. Hãy nhìn xem hậu vệ đó vừa bỏ cầu thủ nào. Rất nhiều pha bóng trống ở ngoài xuất hiện từ chính tình huống này.

3 kiểu chuyền thường gặp trong Pick and Roll

·        Pocket pass: chuyền bóng vào khoảng trống nhỏ giữa hai hậu vệ hoặc sát cạnh họ để screener nhận bóng.

·        Bounce pass: chuyền đập đất để bóng đi thấp hơn tay của hậu vệ.

·        Lob: chuyền bóng cao về phía rổ để roller bắt bóng trên không.

Pocket pass và bounce pass không phải hai kiểu hoàn toàn khác nhau. Pocket pass nói nhiều hơn về chỗ bóng được chuyền vào, còn bounce pass là cách bóng đi tới người nhận. Vì thế một pocket pass cũng có thể là một đường chuyền đập đất.

Cách xử lý 7 kiểu phòng thủ Pick and Roll thường gặp

Những cách phòng thủ này không phải lúc nào cũng xuất hiện riêng lẻ. Ví dụ, hậu vệ của ball handler có thể đi Go Over, còn big man phía sau vẫn chơi Drop.

Cách phòng thủ nào cũng sẽ để lại một khoảng trống ở đâu đó. Với Drop, big man đứng càng gần rổ thì càng dễ bảo vệ khu vực trong, nhưng ball handler lại có nhiều chỗ hơn cho pull-up hoặc floater. Nếu big man bước lên cao hơn, khoảng trống phía sau dành cho roller lại lớn hơn.

Illegal screen: khi nào screener bị thổi lỗi?

Nhiều người nghe “moving screen” rồi hiểu thành screener hoàn toàn không được di chuyển. Thực tế không phải vậy. Điều cần nhìn là người đặt screen đang đứng và di chuyển thế nào đúng vào lúc xảy ra tiếp xúc.

Theo FIBA Official Basketball Rules 2024, một screen hợp lệ khi screener đứng yên trong cylinder của mình và cả hai chân đang ở trên sân tại thời điểm có tiếp xúc. Nếu screen được đặt ngoài tầm nhìn của một đối thủ đang đứng yên, screener phải để cho người đó khoảng trống tương đương 1 bước bình thường. Nếu đối thủ đang di chuyển, khoảng cách cần để lại là từ 1 đến 2 bước bình thường, tùy tốc độ và tình huống.

Tính đến ngày 31/8/2026, bộ luật FIBA 2024 vẫn đang được áp dụng. FIBA đã công bố các thay đổi cho Official Basketball Rules 2026 và cho biết bộ luật mới sẽ có hiệu lực từ ngày 1/10/2026.

NBA cũng yêu cầu screener không được đứng quá sát một đối thủ đang di chuyển đến mức người đó không còn cơ hội tránh va chạm. Khoảng cách sẽ tùy vào tốc độ và thường vào khoảng 1 đến 2 bước bình thường. Người đặt screen cũng phải vào vị trí đủ sớm để hậu vệ có cơ hội đổi hướng và tránh tiếp xúc.

Những lỗi thường thấy gồm:

·        Bước ngang vào đường chạy của hậu vệ ngay trước lúc va chạm.

·        Đưa hông hoặc vai ra để chặn người.

·        Dang chân quá rộng để chiếm thêm chỗ.

·        Dùng tay giữ hoặc cản hậu vệ.

·        Tiếp tục lao vào người phòng thủ thay vì đứng vào vị trí screen.

7 lỗi thường gặp khi chạy Pick and Roll

Một dấu hiệu rất dễ thấy là có hậu vệ gần như đứng nguyên một chỗ mà vẫn che được hai cầu thủ tấn công. Nếu xảy ra chuyện đó, thường là khoảng cách giữa các cầu thủ đang quá gần nhau.

Cách tập Pick and Roll từ dễ đến khó

2 đấu 0

Chưa cần hậu vệ. Hai người tập trước góc screen, timing, bước chân, cách ball handler đi sát màn chắn, cách screener quay người nhìn bóng và các kiểu chuyền cơ bản. WABC cũng dùng bài 2x0 để người chơi làm quen kỹ thuật trước khi thêm người phòng thủ.

Người mới có thể tập khoảng 8–12 lần mỗi bên sân rồi đổi vai. Đây chỉ là số lần gợi ý để có đủ lượt lặp lại động tác, không phải yêu cầu bắt buộc.

2 đấu 2

Thêm hai hậu vệ và không nói trước họ sẽ phòng thủ theo cách nào. Ball handler phải tự nhận ra họ đi under, over, switch, drop hay show rồi chọn cách xử lý.

3 đấu 3

Thêm một cầu thủ đứng ngoài bóng và một hậu vệ hỗ trợ. Lúc này người chơi bắt đầu phải để ý người thứ ba. Nếu hậu vệ bỏ góc chạy vào chặn roller, bóng nên được đưa ra cho người đang trống.

5 đấu 5

Khi lên 5 đấu 5, tình huống sẽ giống trận thật hơn. Ngoài hai hậu vệ trực tiếp xử lý Pick and Roll còn có ba người khác có thể chạy vào giúp, tag roller hoặc che các đường chuyền. Lúc này không chỉ biết chạy screen là đủ, cả đội còn phải giữ khoảng cách hợp lý.

Cách xem Pick and Roll trong một trận đấu

Khi xem một pha Pick and Roll, đừng chỉ nhìn theo bóng. Có thể để ý bốn thứ sau:

9.     Screener đứng ở góc nào?

10.  Hậu vệ của ball handler đi over, under hay switch?

11.  Hậu vệ của screener lùi xuống, bước lên cao hay cùng ép bóng?

12.  Hậu vệ nào phải bỏ người để chạy vào bảo vệ rổ?

Nếu xem lại video, có thể dừng đúng lúc ball handler vừa đi qua screen rồi tự đoán trước pha tiếp theo. Ball handler có nên tự đánh không? Roller đang trống ở đâu? Hậu vệ gần nhất sẽ bỏ ai để chạy vào giúp?

Làm như vậy nhiều lần sẽ dễ hiểu Pick and Roll hơn là chỉ nhìn xem cuối cùng ai ghi điểm.

Nếu muốn chọn trận theo ngày hoặc xem trận nào đã bắt đầu, có thể vào lịch thi đấu và kết quả bóng rổ trên Klive để xem lịch, trạng thái trận và kết quả.

Pick and Roll hay Isolation: khi nào nên dùng?

Hai cách chơi này có thể đi cùng nhau. Một đội có thể chạy Pick and Roll trước để buộc hàng thủ đổi người, sau đó giữ bóng lại chơi Isolation với matchup vừa tạo ra.

Câu hỏi thường gặp về Pick and Roll

Pick and Roll là gì?

Đây là pha phối hợp giữa hai cầu thủ. Một người đặt on-ball screen cho ball handler, sau đó rời screen để tiếp tục tham gia pha tấn công.

PnR là gì?

PnR là cách viết tắt của Pick and Roll.

Pick and Pop khác Pick and Roll thế nào?

Với Pick and Roll, screener thường đi vào phía trong hoặc hướng về rổ. Với Pick and Pop, screener lại tách ra ngoài để nhận bóng, thường là để ném.

Có bắt buộc phải chuyền cho roller không?

Không. Ball handler có thể tự ghi điểm, chuyền cho roller, đưa bóng cho short roller hoặc chuyền ra ngoài cho người đang trống.

Khi nào Short Roll tạo ra 4 đấu 3?

Khi hai hậu vệ cùng lên giữ ball handler và bóng được chuyền qua họ, bốn cầu thủ tấn công còn lại có thể tạm thời đánh với ba hậu vệ ở phía sau.

Pick and Roll có phù hợp với người mới không?

Có. Người mới nên bắt đầu từ 2 đấu 0, sau đó tăng dần lên 2 đấu 2, 3 đấu 3 rồi 5 đấu 5. Làm như vậy dễ học hơn việc cố nhớ tất cả cách phòng thủ và cách xử lý ngay từ đầu.

Finally

Khi chơi Pick and Roll, ball handler nên đi sát screen và vẫn giữ khả năng tự tấn công. Screener cũng không cần lúc nào cũng roll vào rổ mà nên nhìn cách hậu vệ đang đứng để chọn roll, pop, slip hoặc đặt lại screen. Quan trọng nữa là đừng chỉ nhìn hai người đang trực tiếp chơi Pick and Roll, vì khoảng trống nhiều khi lại xuất hiện ở cầu thủ đứng ngoài.

Nếu đối phương chơi Drop, ball handler có thể tìm pull-up, floater hoặc chuyền bóng vào trong. Nếu bị Blitz, nên đưa bóng ra khỏi hai hậu vệ để tận dụng thế 4 đấu 3 phía sau. Nếu đối phương Switch, có thể tìm matchup có lợi. Còn nếu screen đầu tiên không tạo ra gì, đổi góc và làm lại thường tốt hơn là cố ép một đường chuyền đã bị hàng thủ nhìn thấy.